Jak zachować się podczas ataku powietrznego? Porównanie izraelskich procedur z polskim Poradnikiem Bezpieczeństwa
Porównanie izraelskiego poradnika na wypadek zagrożenia atakiem rakietowym z polskim poradnikiem bezpieczeństwa
Dwa całkowicie różne podejścia – zarówno w warstwie merytorycznej, jak i w samej formie przekazu. Z jednej strony mamy izraelskie podejście wypracowane w realiach wieloletniego zagrożenia atakami rakietowymi, z drugiej – opracowanie ponad 60 polskich specjalistów i naukowców z branży bezpieczeństwa.
Polski poradnik posiada niewątpliwie wiele zalet i zawiera sporo pożytecznych informacji… skondensowanych na 54 stronach. Informacje na temat zachowania się w trakcie ataku powietrznego zajmują tam jednak zaledwie jedną stronę. W izraelskim poradniku przygotowanie do zagrożenia zajmuje pierwszą stronę, a postępowanie w trakcie ataku – drugą.
Poniżej porównuję wyłącznie opisane w nich zachowania w trakcie ataku powietrznego.
1. Reagowanie na alarm i okno czasowe
„Po otrzymaniu ostrzeżenia udaj się do strefy ochronnej w czasie umożliwiającym dotarcie do schronienia i przestrzegaj poniższych zasad:”
„Kiedy usłyszysz sygnał alarmowy, idź ustaloną wcześniej drogą ewakuacyjną do miejsca schronienia. Zabierz ze sobą plecak ewakuacyjny. Unikaj wind, idź schodami.”
2. Miejsca ukrycia wewnątrz budynku
Poradnik izraelski przewiduje różne miejsca, w których może zastać nas alarm: wewnątrz budynku, na zewnątrz, w samochodzie oraz w transporcie publicznym, podając podstawowe czynności zwiększające bezpieczeństwo w każdym z nich. Polski poradnik skupił się głównie na postępowaniu na zewnątrz.
„Wejdź do pomieszczenia lub na piętro stanowiące bezpieczną strefę mieszkalną (tzw. MAMAD lub MAMAK), do schronu, na wewnętrzną klatkę schodową lub do wewnętrznego pomieszczenia, a następnie zamknij drzwi i okna.”
(Za informację, gdzie się chować w części dotyczącej ataku powietrznego, uznaję zapis:)
„Schronienie, do którego się udajesz, powinno być bez okien, mieć grube ściany, gruby strop, dostęp do powietrza i wyjście awaryjne.”
W mojej ocenie w polskiej wersji brakuje dokładnych informacji o alternatywnych, łatwo dostępnych miejscach bezpiecznych (które w wersji izraelskiej są wyraźnie wyszczególnione).
Wyprowadzając schronienie na wewnętrzną klatkę schodową, izraelskie wytyczne bazują na twardych podstawach inżynierii budowlanej. Klatka schodowa w budownictwie wielorodzinnym (zarówno w technologii wielkiej płyty, jak i w nowoczesnych szkieletach żelbetowych) stanowi rdzeń usztywniający całej konstrukcji. Posiada największe zagęszczenie zbrojenia i ścian nośnych w pionie. W przypadku uderzenia pocisku lub działania fali nadciśnienia w ościennym mieszkaniu, klatka schodowa daje najwyższą szansę na uniknięcie zawalenia postępującego oraz chroni przed bezpośrednim wniknięciem odłamków.
3. Reagowanie na otwartej przestrzeni
„Wejdź do pobliskiego budynku. Jeśli to niemożliwe, połóż się na ziemi i chroń głowę rękami.”
„Jeśli na otwartym terenie usłyszysz eksplozję, padnij na ziemię – najlepiej w zagłębieniu – i osłoń głowę.”
W wersji izraelskiej opisane zachowanie dotyczy okresu między usłyszeniem alarmu a atakiem – po szybkiej ocenie sytuacji i podjęciu decyzji, że nie ma czasu na dotarcie do schronu. Najpierw szukasz schronienia w najbliższym budynku, a jeśli obawiasz się, że nie zdążysz – natychmiast kładziesz się i chronisz głowę.
W przypadku wybuchu fala uderzeniowa oraz odłamki głowicy odłamkowo-burzącej rozprzestrzeniają się początkowo znacznie powyżej prędkości dźwięku. Padnięcie na ziemię chroni więc głównie przed odłamkami porwanymi podmuchem, szkłem oraz kolejną eksplozją w serii. W wersji izraelskiej należy położyć się na ziemi natychmiast. Propozycja szukania pobliskiego rowu po usłyszeniu wybuchu zawarta w polskiej wersji wprowadza chwilę zawahania i zabiera czas na zmianę miejsca, co może skończyć się tragicznie. Decyzja o natychmiastowym padnięciu na ziemię wynika wprost z fizyki eksplozji. Prędkości detonacji i początkowa dynamika skoku nadciśnienia nie pozostawiają czasu na szukanie zagłębień terenu – szczegółową analizę fizyczną tego zjawiska przeprowadziłem we wpisie omawiającym czynniki rażenia i falę uderzeniową pocisku 155 mm.
4. Pojazdy i transport publiczny
W pojeździe: „Zatrzymaj się ostrożnie na poboczu i wejdź do pobliskiego budynku. Jeśli nie jest to możliwe, oddal się od pojazdu, połóż się na ziemi i chroń głowę rękami.”
W transporcie publicznym:
- „Autobus miejski – wyjdź z pojazdu i wejdź do pobliskiego budynku. Jeśli nie jest to możliwe, schyl się poniżej linii okien i chroń głowę rękami.”
- „Autobus dalekobieżny i pociąg – schyl się poniżej linii okien i chroń głowę rękami.”
(Brak stosownego opisu)
Warto podkreślić: w przypadku ataku powietrznego trzeba ćwiczyć wniknięcie do budynku, a nie ewakuację z niego. Samochód osobowy czy autobus w warunkach ataku to śmiertelna pułapka. Poza zagrożeniem ze strony hartowanych szyb (które pod wpływem fali nadciśnienia zamieniają się w tnący pył) oraz cienkich blach karoserii, pojazd niesie ze sobą dodatkowe ryzyko: zbiornik z paliwem. Fala uderzeniowa lub gorące odłamki z łatwością rozrywają przewody paliwowe i bak, doprowadzając do natychmiastowego zapłonu. Wchodzimy wtedy w obszar zagrożenia pożarowego i wybuchowego samej maszyny. Z tego powodu jedyną słuszną procedurą jest ewakuacja z pojazdu, oddalenie się od niego i wejście do budynku lub padnięcie na ziemię.
5. Kluczowe zalecenia i czas przebywania w ukryciu
Najważniejsze zalecenia:
- „Udaj się do bezpiecznego miejsca szybko, ale ostrożnie.”
- „Nie polegaj wyłącznie na systemach obrony powietrznej.”
- „Nie gromadź się w miejscu, w którym spadł pocisk lub szczątki po jego przechwyceniu.”
- „Trzymaj się z dala od niewybuchów i niezidentyfikowanych przedmiotów.”
Czas przebywania:
„Poczekaj w bezpiecznym miejscu przez 10 minut – nie krócej!”
„Nie wychodź ze schronienia pochopnie.”
Wersja izraelska wprowadza mierzalną wartość obiektywną, podczas gdy polska – wyłącznie subiektywną. Izraelski nakaz odczekania minimum 10 minut wynika z twardej praktyki taktycznej:
- Salwowość ostrzału: Pociski rzadko nadlatują pojedynczo – druga fala często uderza w kilkadziesiąt sekund po pierwszej.
- Spadające szczątki: Systemy obrony przeciwrakietowej niszczą cel w powietrzu, ale ciężkie odłamki obydwu rakiet spadają na ziemię z dużą energią kinetyczną jeszcze przez kolejne minuty.
- Stabilizacja fali: 10 minut daje czas na opadnięcie pyłu i wstępne rozeznanie w sytuacji. Zamiana uznaniowego zwrotu „nie wychodź pochopnie” na twardą cyfrę 10 minut eliminuje zgubny w stresie błąd interpretacyjny.
6. Gradacja bezpiecznych miejsc w budynku
Wersja izraelska wprowadza osobny panel opisujący hierarchię bezpiecznych miejsc:
1. Budynki mieszkalne / Kondygnacje / Obiekty użyteczności publicznej – pomieszczenie chronione:
- „Zamknij i zarygluj okno stalowe oraz okno wewnętrzne. Jeśli okno jest dwuskrzydłowe przesuwne, zdejmij je.”
- „Zamknij pokrywę przewodu wentylacyjnego.”
- „Po otrzymaniu ostrzeżenia zamknij i zarygluj drzwi.”
(Komentarz: W polskich realiach budowlanych takie dedykowane zabezpieczenia w mieszkaniach jeszcze powszechnie nie funkcjonują).
2. Schron wspólny lub publiczny:
- „Upewnij się, że w schronie nie ma żadnego zbędnego wyposażenia.”
- „Zamknij właz ewakuacyjny.”
- „Po otrzymaniu ostrzeżenia zamknij i zarygluj drzwi.”
3. Wewnętrzna klatka schodowa:
Bez ścian zewnętrznych, okien i otworów. „W przypadku otrzymania ostrzeżenia pozostań na klatce schodowej, nad którą znajdują się co najmniej dwa piętra (w budynku trzypiętrowym pozostań na klatce schodowej na środkowym piętrze).”
4. Pomieszczenie wewnętrzne:
Z jak najmniejszą liczbą ścian zewnętrznych, okien i otworów.
- „Nie wybieraj kuchni, łazienki ani toalety.”
- „Po otrzymaniu ostrzeżenia usiądź w wewnętrznym narożniku, poniżej linii okna i nie naprzeciwko drzwi.”
Pamiętajmy, że jeśli mieszkamy w bloku, najbezpieczniejsze miejsce wcale nie musi znajdować się w naszym mieszkaniu, lecz np. na klatce schodowej.
Choć kiedyś ciężka wanna żeliwna w łazience wydawała się dobrym schronieniem, dzisiaj rzeczywistość materiałowa wygląda inaczej. Żeliwo zastąpiono lekkim tworzywem, ściany z cegły – płytami gipsowo-kartonowymi, a w samych łazienkach i kuchniach królują płytki ceramiczne oraz gres. Pod wpływem drgań i fali nadciśnienia płytki odklejają się od ścian, wywołując efekt wtórnej fragmentacji. W małym pomieszczeniu działają one jak ostre odłamki szrapnela. Jeżeli wybuch nastąpi w pobliżu budynku, fala uderzeniowa wpadnie do mieszkania razem ze szkłem z okien i porwie wszystko ze sobą, robiąc z naczyń, elementów wykończenia czy płytek groźne pociski. Miejmy to na uwadze, wybierając miejsce przeczekania ataku.
Izraelskie wytyczne stawiają sprawę jasno: musisz dotrzeć do bezpiecznego miejsca w ścisłym okienku czasowym – albo zdążysz się schronić, albo… To okienko w przypadku Izraela rozpoczyna jakikolwiek sygnał o niebezpieczeństwie (np. syrena lub świst nadlatującego pocisku). W polskiej wersji jest to sygnał alarmowy lub odgłos eksplozji.
W niektórych rejonach Izraela czas na dotarcie do schronu przy ataku balistycznym wynosi od zaledwie 15 do 90 sekund (po zniszczeniu radarów dalekiego zasięgu). W takich warunkach nie ma mowy o taszczeniu plecaka ewakuacyjnego z zapasami na trzy dni. Alarm będzie trwał zapewne około godziny i większość ludzi jest w stanie taki okres przetrwać bez wyposażenia przetrwania. Na pierwszej stronie izraelskiego poradnika znajduje się wprawdzie informacja o gromadzeniu zapasów, ale głównie na wypadek przedłużającej się przerwy w zasilaniu.
Polski poradnik nie podaje żadnych wskazówek odnośnie do czasu dotarcia do schronienia. Bezpieczeństwo wynikające z unikania wind przedłożono ponad możliwości ruchowe osób starszych czy opiekunów z dziećmi, nakazując marsz schodami z ciężkim ekwipunkiem. W polskich realiach brak precyzyjnych wytycznych czasowych sprawia, że pakowanie ekwipunku staje się pułapką. O tym, jak w praktyce powinna wyglądać dynamiczna ewakuacja do schronu oraz z jakimi ograniczeniami czasowymi musimy się liczyć, pisałem już w osobnym artykule.